ఆదిపర్వ - అధ్యాయ 001
॥ శ్రీః ॥
(అనుక్రమణికాపర్వ ॥ 1 ॥)
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
ఆదౌ మంగలాచరణం॥ 1 ॥ నైమి
శారణ్యే దీర్ఘసత్రే శౌనకాదీన్ప్రతి సౌతేరాగ
మనం॥ 2 ॥ తత్ర శౌనకాదిభిః సౌతిం ప్రతి భారతకథనచోదనా॥ 3
॥ సౌతినా శ్రీమన్నారాయణనమస్కారపూర్వకం వ్యాసస్య భారతనిర్మాణకథనం॥
4 ॥ పర్వానుక్రమణికా॥ 5 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text
1-1-0(0)
॥ శ్రీవేదవ్యాసాయ నమః॥ 1-1-0x(0)
నారాయణం నమస్కృత్య నరం చైవ నరోత్తమం।
దేవీం సరస్వతీం చైవ(వ్యాసం) తతో జయముదీరయేత్ ॥ 1-1-1(1)
`నారాయణం సురగురుం జగదేకనాథం'
భక్తప్రియం సకలలోకనమస్కృతం చ।
త్రైగుణ్యవర్జితమజం విభుమాద్యమీశం
వందే భవఘ్నమమరాసురసిద్ధవంద్యం'॥ 1-1-2(2)
`నమో ధర్మాయ మహతే నమః కృష్ణాయ వేధసే।
బ్రాహ్మణేభ్యో నమస్కృత్య ధర్మాన్వక్ష్యామి శాశ్వతాన్'॥ 1-1-3(3)
ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ।
ఓం నమః పితామహాయ। ఓం నమః ప్రజాపతిభ్యః।
ఓం నమః కృష్ణద్వైపాయనాయ।
ఓం నమః సర్వవిఘ్నవినాయకేభ్యః॥ 1-1-4(4)
రోమహర్షణపుత్ర ఉగ్రశ్రవాః సౌతిః పౌరాణికో
నైమిశారణ్యే శౌనకస్య కులపతేర్ద్వాదశవార్షికే సత్రే 1-1-5(5)
సుఖాసీనానభ్యగచ్ఛద్బ్రహ్మర్షీన్సంశితవ్రతాన్।
వినయావనతో భూత్వా కదాచిత్సూతనందనః॥ 1-1-6(6)
తమాశ్రమమనుప్రాప్య నైమిశారణ్యవాసినః।
`ఉవాచ తానృషీన్సర్వాంధన్యో వోఽస్ంయద్యదర్శనాత్ 1-1-7(7)
వేద వైయాసికీః సర్వాః కథా ధర్మార్యైసంహితాః।
వక్ష్యామి వో ద్విజశ్రేష్ఠాః శృణ్వంత్వద్య తపోధనాః 1-1-8(8)
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా నైమిశారణ్యవాసినః।
చిత్రా శ్రోతుం కథాస్తత్ర పరివ్రుస్తపస్వినః॥ 1-1-9(9)
అభివాద్య మునీంస్తాంస్తు సర్వానేవ కుతాంజలిః।
అపృచ్ఛత్స తపోవృద్ధిం సద్భిశ్చైవాభిపూజితః॥ 1-1-10(10)
అథ తేషూపవిష్టేషు సర్వేష్వేవ తపస్విషు।
నిర్దిష్టమాసనం భేజే వినయాద్రౌమహర్షణిః॥ 1-1-11(11)
సుఖాసీనం తతస్తం తు విశ్రాంతముపలక్ష్య చ।
అథాపృచ్ఛదృషిస్తత్ర కశ్చిత్ప్రస్తావయన్కథాః॥ 1-1-12(12)
కుత ఆగంయతే సౌతే క్వచాయం విహృతస్త్వయా।
కాలః కమలపత్రాక్ష శంసైతత్పృచ్ఛతో మమ॥ 1-1-13(13)
ఏవం పృష్టోఽబ్రవీత్సంయగ్యథావద్రౌమహర్షణిః।
వాక్యం వచనసంపన్నస్తేషాం చ చరితాశ్రయం॥ 1-1-14(14)
తస్మిన్సదసి విస్తీర్ణే మునీనాం భావితాత్మనాం। 1-1-15(15)
సౌతిరువాచ।
జనమేజయస్య రాజర్షేః సర్పసత్రే మహాత్మనః॥ 1-1-15x(1)
సమీపే పార్థివేంద్రస్య సంయక్పారిక్షితస్య చ।
కృష్ణద్వైపాయనప్రోక్తాః సుపుణ్యా వివిధాః కథాః 1-1-16(16)
కథితాశ్చాపి విధివద్యా వైశంపాయనేన వై।
శ్రుత్వాఽహం తా విచిత్రార్థా మహాభారతసంశ్రితాః॥ 1-1-17(17)
వహూని సంపరిక్రంయ తీర్థాన్యాయతనాని చ।
సమంతపంచకం నామ పుణ్యం ద్విజనిషేవితం॥ 1-1-18(18)
గతవానస్మి తం దేశం యుద్ధం యత్రాభవత్పురా।
కురూణాం పాండవానాం చ సర్వేషాం చహీక్షితాం॥ 1-1-19(19)
దిదృక్షుంరాగతస్తస్మాత్సమీపం భావతామిహ।
ఆయుష్మంతః సర్వ ఏవ బ్రహ్మభాతా హి మే మతాః॥
అస్మిన్యజ్ఞే మహాభంగాః సూర్యపావకవర్చసః॥ 1-1-20(20)
కృతాభిషేకాః శుచయః కృతజప్యా హుతాగ్నయః।
భవంత ఆసతే స్వస్థా బ్రవీమి కిమహం ద్విజాః 1-1-21(21)
పురాణసంహితాః పుణ్యాః కథా ధర్మార్థసంశ్రితాః।
ఇతివృత్తం నరేంద్రాణామృషీణాం చ మహాత్మనాం॥ 1-1-22(22)
ఋషయ ఊచుః। 1-1-23x(2)
ద్వైపాయనేన యత్ప్రోక్తం పురాణం పరమర్షిణా।
సురైర్బ్రహ్మర్షిభిశ్చైవ శ్రుత్వా యదభిపూజితం॥ 1-1-23(23)
తస్యాఖ్యానవరిష్ఠస్య విచిత్రపదపర్వణః।
సూక్ష్మార్థన్యాయయుక్తస్య వేదార్థైర్భూషితస్య చ॥ 1-1-24(24)
భారతస్యేతిహాసస్య పుణ్యాం గ్రంథార్థసంయుతాం।
సంస్కారోపగతాం బ్రాహ్మీం నానాశాస్త్రోపబృంహితాం॥ 1-1-25(25)
జనమేజయస్య యాం రాజ్ఞో వైశంపాయన ఉక్తవాన్।
యథావత్స ఋషిః పృష్టః సత్రే ద్వైపాయనాజ్ఞయా॥ 1-1-26(26)
వేదైశ్చతుర్భిః సయుక్తాం వ్యాసస్యాద్భుతకర్మణః।
సంహితాం శ్రోతుమిచ్ఛామః పుణ్యాం పాపభయాపహాం॥ 1-1-27(27)
సౌతిరువాచ। 1-1-28x(3)
ఆద్యం పురుషమీశానం పురుహూతం పురుష్టుతం।
ఋతమేకాక్షరం బ్రహ్మ వ్యక్తావ్యక్తం సనాతనం॥ 1-1-28(28)
అసచ్చ సచ్చైవ చ యద్విశ్వం సదసతః పరం
పరావరాణాం స్రష్టారం పురాణం పరమవ్యయం॥ 1-1-29(29)
మంగల్యం మంగలం విష్ణుం వరేణ్యమనఘం శుచిం।
నమస్కృత్య హృషీకేశం చరాచరగురుం హరిం॥ 1-1-30(30)
మహర్షేః పూజితస్యేహ సర్వలోకైర్మహాత్మనః।
ప్రవక్ష్యామి మతం పుణ్యం వ్యాసస్యాద్భుతకర్మణః॥ 1-1-31(31)
`నమో భగవతే తస్మై వ్యాసాయామితతేజసే।
యస్య ప్రసాదాద్వక్ష్యామి నారాయణకథామిమాం॥ 1-1-32(32)
సర్వాశ్రమాభిశమనం సర్వతీర్థావగాహనం।
న తథా ఫలద సూతే నారాయణకథా యథా॥ 1-1-33(33)
నాస్తి నారాయణసమం న భూతం న భవిష్యతి।
ఏతేన సత్యవాక్యేన సర్వార్థాన్సాధయాంయహం'॥ 1-1-34(34)
ఆచఖ్యుః కవయః కేచిత్సంప్రత్యాచక్షతే పరే।
ఆఖ్యాస్యంతి తథైవాన్య ఇతిహాసమిమం భువి॥ 1-1-35(35)
ఇదం తు త్రిషు లోకేషు మహజ్జ్ఞానం ప్రతిష్ఠితం।
విస్తరైశ్చ సమాసైశ్చ ధార్యతే యద్ద్విజాతిభిః॥ 1-1-36(36)
అలంకృతం శుభైః శబ్దైః సమయైర్దివ్యధనుషైః।
ఛందోవృత్తైశ్చ వివిధైరన్వితం విదుషాంప్రియం॥ 1-1-37(37)
తపసా బ్రహ్మచర్యేణ వ్యస్య వేదం సనాతనం।
ఇతిహాసమిమం చక్రే పుణ్యం సత్యవతీసుతః॥ 1-1-38(38)
`పుణ్యే హిమవతః పాదే మేధ్యే గిరిగుహాలయే।
విశోధ్య దేహం ధర్మాత్మా దర్భసంస్తరమాశ్రితః॥ 1-1-39(39)
శుచిః సనియమో వ్యాసః శాంతాత్మాతపసి స్థితః
భారతస్యేతిహాసస్య ధర్మేణాన్వీక్ష్య తాం గతిం॥ 1-1-40(40)
ప్రవిశ్య యోగం జ్ఞానేన సోఽపశ్యత్సర్వమంతతః॥ 1-1-41(41)
నిష్ప్రభేఽస్మిన్నిరాలోకే సర్వతస్తమసా వృతే।
బృహదండమభూదేకం ప్రజానాం బీజమవ్యయం॥ 1-1-42(42)
యుగస్యాదినిమిత్తం తన్మహద్దివ్యం ప్రచక్షత।
వ్యస్మింస్తచ్ఛ్రూయతే సత్యంజ్యోతిర్బ్రహ్మ సనాతనం॥ 1-1-43(43)
అద్భుతం చాప్యచింత్యం చ సర్వత్ర సమతాం మతం।
అవ్యక్తం కారణం సూక్ష్మం యత్తత్సదసదాత్మకం॥ 1-1-44(44)
యస్మిన్పితామహో జజ్ఞే ప్రభురేకః ప్రజాపతిః।
బ్రహ్మా సురగురుః స్థాణుర్మనుః కః పరమేష్ఠ్యథ॥ 1-1-45(45)
ప్రాచేతసస్తథా దక్షో దక్షపుత్రాశ్చ సప్తవై।
తతః ప్రజానాం పతయః ప్రాభవన్నేకవింశతిః॥ 1-1-46(46)
పురుషశ్చాప్రమేయాత్మా యం సర్వఋషయో విదు।
విశ్వేదేవాస్తథాఽఽదిత్యా వసవోఽథాశ్వినావపి॥ 1-1-47(47)
యక్షాః సాధ్యాః పిశాచాశ్చ గుహ్యకాః పితరస్తథా।
తతః ప్రసూతా విద్వాంసః శిష్టా బ్రహ్మర్షిసత్తమాః॥ 1-1-48(48)
మహర్షయశ్చ బహవః సర్వైః సముదితా గుణైః।
ఆతో ద్యౌః పృథివీ వాయురంతరిక్షం దిశస్తయా॥ 1-1-49(49)
సంవత్సరర్తవో మాసాః పక్షాహోరాత్రయః క్రమాత్।
యచ్చాన్యదపి తత్సర్వం సంభూతం లోకసాక్షికం॥ 1-1-50(50)
యదిదం దృశ్యతే కించిద్బూతం స్థావరజంగమం।
పునఃసంక్షిప్యతే సర్వం జగత్ప్రాప్తే యుగక్షయే॥ 1-1-51(51)
యథర్తుష్వృతులింగాని నానారూపాణి పర్యయే।
దృశ్యంతే తాని తాన్యేవ తథా భావా యుగాదిషు॥ 1-1-52(52)
ఏవమేతదనాద్యంతం భూతసంఘాతకారకం।
అనాదినిధనం లోకే చక్రం సంపరివర్తతే॥ 1-1-53(53)
త్రయస్త్రింశత్సహస్రాణి త్రయస్త్రింశచ్ఛతాని చ।
త్రయస్త్రింశచ్చ దేవనాం సృష్టిః సంక్షేపలక్షణా॥ 1-1-54(54)
దివః పుత్రో బృహద్భానుశ్చక్షురాత్మా విభావసుః।
సవితా స ఋచీకోఽర్కో భానురాశావహో రవిః॥ 1-1-55(55)
పుత్రా వివస్వతః సర్వే మనుస్తేషాం తథాఽవరః।
దేవభ్రాట్ తనయస్తస్య సుభ్రాడితి తతః స్మృతః॥ 1-1-56(56)
సుభ్రాజస్తు త్రయః పుత్రాః ప్రజావంతో బహుశ్రుతాః।
దశజ్యోతిః శతజ్యోతిః సహస్రజ్యోతిరేవ చ॥ 1-1-57(57)
దశపుత్రసహస్రాణి దశజ్యోతేర్మహాత్మనః।
తతో దశగుణాశ్చాన్యే శతజ్యోతేరిహాత్మజాః॥ 1-1-58(58)
భూయస్తతో దశగుణాః సహస్రజ్యోతిషః సుతాః।
తేభ్యోఽయం కురువంశశ్చ యదూనాం భరతస్య చ॥ 1-1-59(59)
యయాతీక్ష్వాకృవంశశ్చ రాజర్షీణాం చ సర్వశః।
సంభూతా బహవో వంశా భూతసర్గాః సువిస్తరాః॥ 1-1-60(60)
భూతస్థానాని సర్వాణి రహస్యం త్రివిధం చ యత్।
వేదా యోగః సవిజ్ఞానో ధర్మోఽర్థః కామ ఏవ చ॥ 1-1-61(61)
ధర్మార్థకామయుక్తాని శాస్త్రాణి వివిధాని చ।
లోకయాత్రావిధాన చ సర్వ తద్దృష్టవానృషిః॥ 1-1-62(62)
`నీతిర్భరతవంశస్య విస్తారశ్చైవ సర్వశః।'
ఇతిహాసాః సహవ్యాఖ్యా వివిధాశ్రుతయోఽపి చ॥ 1-1-63(63)
ఇహ సర్వమనుక్రాంతముక్తం గ్రంథస్య లక్షణం।
`సంక్షేపేణేతిహాసస్య తతో వక్ష్యతి విస్తరం॥' 1-1-64(64)
విస్తీర్యైతన్మహజ్జ్ఞానమృషిః సంక్షిప్య చాబ్రవీత్।
ఇష్టం హి విదుషాం లోకే సమాసవ్యాసధారణం॥ 1-1-65(65)
మన్వాది భారతం కేచిదాస్తీకాది తథాఽపరే।
తథోపరిచరాద్యన్యే విప్రాః సంయగధీయిరే॥ 1-1-66(66)
వివిధం సంహితాజ్ఞానం దీపయంతి మనీషిణః।
వ్యాఖ్యాతుం కుశలాః కేచిద్గ్రంథాంధారయితుం పరే॥ 1-1-67(67)
తపసా బ్రహ్మచర్యేణ వ్యస్య వేదం సనాతనం।
ఇతిహాసమిమం చక్రే పుణ్యం సత్యవతీత్సుతః॥ 1-1-68(68)
పరాశరాత్మజో విద్వాన్బ్రహ్మర్షిః సంశితవ్రతః।
మాతుర్నియోగాద్ధర్మాత్మా గాంగేయస్య చ ధీమతః॥ 1-1-69(69)
క్షేత్రే విచిత్రవీర్యస్య కృష్ణద్వైపాయనః పురా।
త్రీనగ్నీనివ కౌరవ్యాంజనయామాస వీర్యవాన్॥ 1-1-70(70)
ఉత్పాద్య ధృతరాష్ట్రం చ పాండుం విదురమేవ చ।
జగామ తపసే ధీమాన్పునరేవాశ్రమం ప్రతి॥ 1-1-71(71)
తేషు జాతేషు వృద్ధేషు గతేషు పరమాం గతిం।
అబ్రవీద్భారతం లోకే మానుషేఽస్మిన్మహానృషిః॥ 1-1-72(72)
జనమేజయేన పృష్టః సన్బ్రాహ్మణైశ్చ సహస్రశః।
శశాస శిష్యమాసీనం వైశంపాయనమంతికే॥ 1-1-73(73)
స సదస్యైః సహాసీనం శ్రావయామాస భారతం।
కర్మాంతరేషు యజ్ఞస్య చోద్యమానః పునః పునః॥ 1-1-74(74)
విస్తారం కురువంశస్య గాంధార్యా ధర్మశీలతాం।
క్షత్తుః ప్రజ్ఞాం ధృతిం కుంత్యాః సంయగ్ద్వైపాయనోబ్రవీత్॥ 1-1-75(75)
వాసుదేవస్య మాహాత్ంయం పాండవానాం చ సత్యతాం।
దుర్వృత్తం ధార్తరాష్ట్రాణాముక్తవాన్భగవానృషిః॥ 1-1-76(76)
ఇదం శతసహస్రం తు శ్లోకానాం పుణ్యకర్మణాం।
ఉపాఖ్యానైః సహ జ్ఞేయం శ్రావ్యం భారతముత్తమం॥ 1-1-77(77)
చతుర్వింశతిసాహస్రీం చక్రే భారతసంహితాం।
ఉపాఖ్యానైర్వినా తావద్భారతం ప్రోచ్యతే బుధైః॥ 1-1-78(78)
తతోఽధ్యర్ధశతం భూయః సంక్షేపం కృతవానృషిః।
అనుక్రమణికాధ్యాయం వృత్తాంతం సర్వపర్వణాం॥ 1-1-79(79)
తస్యాఖ్యానవరిష్ఠస్య కృత్వా ద్వైపాయనః ప్రభుః।
కథమధ్యాపయానీహ శిష్యానిత్యన్వచింతయత్॥ 1-1-80(80)
తస్య తచ్చింతితం జ్ఞాత్వా ఋషేర్ద్వైపాయనస్య చ।
తత్రాజగామ భగవాన్బ్రహ్మా లోకగురుః స్వయం॥ 1-1-81(81)
ప్రీత్యర్థం తస్య చైవర్షేర్లోకానాం హితకాంయయా।
తం దృష్ట్వా విస్మితో భూత్వా ప్రాంజలిః ప్రణతః స్థితః॥ 1-1-82(82)
ఆసనం కల్పయామాస సర్వైర్మునిగణైర్వృతః॥ 1-1-83(83)
హిరణ్యమర్భమాసీనం తస్మింస్తు పరమాసనే।
పరివృత్యాసనభ్యాశే వాసవేయః స్థితోఽభవత్॥ 1-1-84(84)
అనుజ్ఞాతోఽథ కృష్ణస్తు బ్రహ్మణా పరమేష్ఠినా।
నిషసాదాసనాభ్యాశే ప్రీయమాణః శుచిస్మితః॥ 1-1-85(85)
ఉవాచ స మహాతేజా బ్రహ్మాణం పరమేష్ఠినం।
కృతం మయేదం భగవన్కావ్యం పరమపూజితం॥ 1-1-86(86)
బ్రహ్మన్వేదరహస్య చ యచ్చాన్యత్స్థాపితం మయా।
సాంగోపనిషదాం చైవ వేదానాం విస్తరక్రియా॥ 1-1-87(87)
ఇతిహాసపురాపానామున్మేషం నిమిషం చ యత్।
భూతం భవ్యం భవిష్యచ్చ త్రివిధం కాలసంజ్ఞితం॥ 1-1-88(88)
జరామృత్యుభయవ్యాధిభావాభావవినిశ్చయః।
వివిధస్య చ ధర్మస్య హ్యాశ్రమాణాం చ లక్షణం॥ 1-1-89(89)
చాతుర్వర్ణ్యవిధానం చ పురాణానాం చ కృత్స్నశః।
తపసో బ్రహ్మచర్యస్య పృథివ్యాశ్చంద్రసూర్యయోః॥ 1-1-90(90)
గ్రహనక్షత్రతారాణాం ప్రమాణం చ యుగైః సహ।
ఋచో యజూషి సామాని వేదాధ్యాత్మం తథైవ చ॥ 1-1-91(91)
న్యాయశిక్షా చికిత్సా చ దానం పాశుపతం తథా।
ఇతి నైకాశ్రయం జన్మ దివ్యమానుషసంజ్ఞితం॥ 1-1-92(92)
తీర్థానాం చైవ పుణ్యానాం దేశానాం చైవ కీర్తనం।
నదీనాం పర్వతానాం చ వనానాం సాగరస్య చ॥ 1-1-93(93)
పురాణాం చైవ దివ్యానాం కల్పానాం యుద్ధకౌశలం।
వాక్యజాతివిశేషాశ్చ లోకయాత్రాక్రమశ్చ యః॥ 1-1-94(94)
యచ్చాపి సర్వగం వస్తు తచ్చైవ ప్రతిపాదితం।
పరం న లేఖకః కశ్చిదేతస్య భువి విద్యతే॥ 1-1-95(95)
బ్రహ్మోవాచ। 1-1-96x(4)
తపోవిశిష్టదపి వై వసిష్ఠాన్మునిపుంగవాత్।
మన్యే శ్రేష్ఠవ్యం త్వాం వై రహస్యజ్ఞానవేదనాత్॥ 1-1-96(96)
జన్మప్రభృతి సత్యాం తే వేద్మి గాం బ్రహ్మవాదినీం।
త్వయాచ కావ్యమిత్యుక్తం తస్మాత్కావ్యం భవిష్యతి॥ 1-1-97(97)
అస్య కావ్యస్య కవయో న సమర్థా విశేషణే।
విశేషణే గృహస్థస్య శేషాస్త్రయ ఇవాశ్రమాః॥ 1-1-98(98)
`జడాంధబధిరోన్మత్తం తమోభూతం జగద్భవేత్।
యది జ్ఞానహుతాశేన త్వయా నోజ్జ్వలియం భవేత్॥ 1-1-99(99)
తమసాంధస్య లోకస్య వేష్టితస్య స్వకర్మభిః।
జ్ఞానాంజనశలాకాభిర్బుద్ధినేత్రోత్సవః కృతః'॥ 1-1-100(100)
ధర్మార్థకామమోక్షార్థైః సమాసవ్యాసకీర్తనైః।
త్వయా భారతసూర్యేణ నృణాం వినిహతం తమః॥ 1-1-101(101)
పురాణపూర్ణచంద్రేణ శ్రుతిజ్యోత్స్నాప్రకాశినా।
నృణాం కుముదసౌంయానాం కృతం బుద్ధిప్రసాదనం॥ 1-1-102(102)
ఇతిహాసప్రదీపేన మోహావరణఘాతినా।
లోకగర్భగృహం కృత్స్నం యథావత్సంప్రకాశితం॥ 1-1-103(103)
సంగ్రహాధ్యాయబీజో వై పౌలోమాస్తీకమూలవాన్।
సంభవస్కంధవిస్తారః సభాపర్వవిటంకవాన్॥ 1-1-104(104)
ఆరణ్యపర్వరూపాఢ్యో విరాటోద్యోగసారవాన్।
భీష్మపర్వమహాశాఖో ద్రోణపర్వపలాశవాన్॥ 1-1-105(105)
కర్ణపర్వసితైః పుష్పైః శల్యపర్వసుగంధిభిః।
స్త్రీపర్వైషీకవిశ్రామః శాంతిపర్వమహాఫలః॥ 1-1-106(106)
అశ్వమేధామృతసస్త్వాశ్రమస్థానసంశ్రయః।
మౌసలశ్రుతిసంక్షేపః శిష్టద్విజనిషేవితః॥ 1-1-107(107)
సర్వేషాం కవిముఖ్యానాముపజీవ్యో భవిష్యతి।
పర్జన్యఇవ భూతానామక్షయో భారద్రుమః॥ 1-1-108(108)
కావ్యస్య లేఖనార్థాయ గణేశః స్మర్యతాం మునే। 1-1-109(109)
సౌతిరువాచ। 1-1-110x(5)
ఏవమాభాష్య తం బ్రహ్మా జగామ స్వం నివేశనం।
భగవాన్స జగత్స్రష్టా ఋషిదేవగణైః సహ॥ 1-1-110(110)
తతః సస్మార హేరంబం వ్యాసః సత్యవతీసుతః॥ 1-1-111(111)
స్మృతమాత్రో గణేశానో భక్తచింతితపూరకః।
తత్రాజగామ విఘ్నేశో వేదవ్యాసో యతః స్థితః॥ 1-1-112(112)
పూజితశ్చోపవిష్టశ్చ వ్యాసేనోక్తస్తదానఘ।
లేఖకో భారతస్యాస్య భవ త్వం గణనాయక॥
మయైవ ప్రోచ్యమానస్య మనసా కల్పితస్య చ॥ 1-1-113(113)
శ్రుత్వైతత్ప్రాహ విఘ్నేశో యది మే లేఖనీ క్షణం।
లిఖతో నావతిష్ఠేత తదా స్యాం లేఖకో హ్యహం॥ 1-1-114(114)
వ్యాసోఽప్యువాచ తం దేవమబుద్ధ్వా మా లిఖ క్వచిత్।
ఓమిత్యుక్త్వా గణేశోపి బభూవ కిల లేఖకః॥ 1-1-115(115)
గ్రంథగ్రంథిం తదా చక్రే మునిర్గూఢం కుతూహలాత్।
యస్మిన్ప్రతిజ్ఞయా ప్రాహ మునిర్ద్వైపాయనస్త్విదం॥ 1-1-116(116)
అష్టౌ శ్లోకసహస్రాణి అష్టౌ శ్లోకశతాని చ।
అహం వేద్మి శుకో వేత్తి సంజయో వేత్తి వా న వా॥ 1-1-117(117)
తచ్ఛ్లోకకూటమద్యాపి గ్రథితం సుదృఢం మునే।
భేత్తుం న శక్యతేఽర్థస్యం గూఢత్వాత్ప్రశ్రితస్య చ॥ 1-1-118(118)
సర్వజ్ఞోపి గణేశో యత్క్షణమాస్తే విచారయన్।
తావచ్చకార వ్యాసోపి శ్లోకానన్యాన్బహూనపి॥ 1-1-119(119)
తస్య వృక్షస్య వక్ష్యామి శాఖాపుష్పఫలోదయం।
స్వాదుమేధ్యరసోపేతమచ్ఛేద్యమమరైరపి॥ 1-1-120(120)
అనుక్రమణికాధ్యాయం వృత్తాంతం సర్వపర్వణాం।
ఇదం ద్వైపాయనః పూర్వం పుత్రమధ్యాపయచ్ఛుకం॥ 1-1-121(121)
తతోఽన్యేభ్యోఽనురూపేభ్యః శిష్యేభ్యః ప్రదదౌ ప్రభు
షష్టిం శతసహస్రాణి చకారాన్యాం స సంహితాం।
త్రింశచ్ఛతసహస్రం చ దేవలోకే ప్రతిష్ఠితం॥ 1-1-122(122)
పిత్ర్యే పంచదశ ప్రోక్తం రక్షోయక్షే చతుర్దశ।
ఏకం శతసహస్రం తు మానుషేషు ప్రతిష్ఠితం॥ 1-1-123(123)
నారదోఽశ్రావయద్దేవానసితో దేవలః పితృన్।
గంధర్వయక్షరక్షాంసి శ్రావయామాస వై శుకః॥ 1-1-124(124)
`వైశంపాయనవిప్రర్షిః శ్రావయామాస పార్థివం।
పారిక్షితం మహాత్మానం నాంనా తు జనమేజయం'॥ 1-1-125(125)
అస్మింస్తు మానుషే లోకే వైశంపాయన ఉక్తవాన్।
శిష్యో వ్యాసస్య ధర్మాత్మా సర్వవేదవిదాం వరః॥ 1-1-126(126)
ఏకం శతసహస్రం తు మయోక్తం వై నిబోధత॥ 1-1-127(127)
దుర్యోధనో మన్యుమయో మహాద్రుమః
కర్ణః స్కంధః శకునిస్తస్య శాఖాః।
దుశ్శాసనః పుష్పఫలే సమృద్ధే
మూలం రాజా ధృతరాష్ట్రోఽమనీషి। 1-1-128(128)
యుధిష్ఠిరే ధర్మమయో మహాద్రుమః
స్కంధోఽర్జునో భీమసేనోఽస్య శాఖాః।
మాద్రీసుతౌ పుష్పఫలే సమృద్ధే
మూలం కృష్ణో బ్రహ్మ చ బ్రాహ్మణాశ్చ॥ 1-1-129(129)
పాండుర్జిత్వా బహూందేశాన్యుధా విక్రమణేన చ।
అరణ్యే మృగయాశీలో న్యవసత్సజనస్తథా॥ 1-1-130(130)
మృగవ్యవాయనిధనాత్కృచ్ఛ్రాం ప్రాప స ఆపదం।
జన్మప్రభృతి పార్థానాం తత్రాచారవిధిక్రమః॥ 1-1-131(131)
మాత్రోరభ్యుపపత్తిశ్చ ధర్మోపనిషదం ప్రతి।
ధర్మానిలేంద్రాంస్తాభిః సాఽఽజుహావ సుతవాంఛయా॥ 1-1-132(132)
`తతో ధర్మోపనిషదం భూత్వా భర్తుః ప్రియా పృథా।
ధర్మానిలేంద్రాంస్తాభిః సాఽఽజుహావ సుతవాంఛయా॥ 1-1-133(133)
తద్దత్తోపనిషన్మాద్రీ చాశ్వినావాజుహావ చ।
జాతాః పార్థాస్తతః సర్వే కుంత్యా మాద్ర్యాశ్చ మంత్రతః।'
తాపసైః సహ సంవృద్ధా మాతృభ్యాం పరిరక్షితాః॥ 1-1-134(134)
మేధ్యారణ్యేషు పుణ్యేషు మహతామాశ్రమేషు చ।
`తేషు జాతేషు సర్వేషు పాండవేషు మహాత్మసు॥ 1-1-135(135)
మాద్ర్యా తు సహ సంగంయ ఋషిశాపప్రభావతః।
మృతః పాండుర్మహాపుణ్యే శతశృంగే మహాగిరౌ॥' 1-1-136(136)
ఋషిభిశ్చ సమానీతా ధార్తరాష్ట్రాన్ప్రతి స్వయం।
శిశవశ్చాభిరూపాశ్చ జటిలా బ్రహ్మచారిణః॥ 1-1-137(137)
పుత్రాశ్చ భ్రాతరశ్చేమే శిష్యాశ్చ సుహృదశ్చ వః।
పాండవా ఏత ఇత్యుక్త్వా మునయోఽంతర్హితాస్తతః॥ 1-1-138(138)
తాంస్తైర్నివేదితాందృష్ట్వా పాండవాన్కౌరవాస్తదా।
శిష్టాశ్చ వర్ణాః పౌరా యే తే హర్షాచ్చుక్రుశుర్భృశం॥ 1-1-139(139)
ఆహుః కేచిన్న తస్యైతే తస్యైత ఇతి చాపరే।
యదా చిరమృతః పాండుః కథం తస్యేతది చాపరే॥ 1-1-140(140)
స్వాగతం సర్వథా దిష్ట్యా పాండోః పశ్యామ సంతతిం।
ఉచ్యతాం స్వాగతమితి వాచోఽశ్రూయంత సర్వశః॥ 1-1-141(141)
తస్మిన్నుపరతే శబ్దే దిశః సర్వా నినాదయన్।
అంతర్హితానాం భూతానాం నిఃస్వనస్తుములీఽభవత్॥ 1-1-142(142)
పుష్పవృష్టిః శుభా గంధాః శంఖదుందుభినిఃస్వనాః।
ఆసన్ప్రవేశే పార్థానాం తదద్భుతమివాభవత్॥ 1-1-143(143)
తత్ప్రీత్యా చైవ సర్వేషాం పౌరాణాం హర్షసంభవః।
శబ్ద ఆసీన్మహాంస్తత్ర దివస్పృక్కీర్తివర్ధనః॥ 1-1-144(144)
తేఽధీత్య నిఖిలాన్వేదాఞ్శాస్త్రాణి వివిధాని చ।
న్యవసన్పాండవాస్తత్ర పూజితా అకుతోభయాః॥ 1-1-145(145)
యుధిష్ఠిరస్య శౌచేన ప్రీతాః ప్రకృతయోఽభవన్।
ధృత్యా చ భీమసేనస్య విక్రమేణార్జునస్య చ॥ 1-1-146(146)
గురుశుశ్రూషయా కుంత్యా యమయోర్వినయేన చ।
తుతోష లోకః సకలస్తేషాం శౌర్యగుణేన చ॥ 1-1-147(147)
సమవాయే తతో రాజ్ఞాం కన్యాం భర్తృస్వయంవరాం।
ప్రాప్తవానర్జునః కృష్ణాం కృత్వా కర్మ సుదుష్కరం॥ 1-1-148(148)
తతః ప్రభృతి లోకేఽస్మిన్పూజ్యః సర్వధనుష్మతాం।
ఆదిత్య ఇవ దుష్ప్రేక్ష్యః సమరేష్వపి చాభవత్॥ 1-1-149(149)
స సర్వాన్పార్థివాంజిత్వా సర్వాంశ్చ మహతో గణాన్।
ఆజహారార్జునో రాజ్ఞో రాజసూయం మహాక్రతుం॥ 1-1-150(150)
అన్నవాందక్షిణావాంశ్చ సర్వైః సముదితో గుణైః।
యుధిష్ఠిరేణ సంప్రాప్తో రాజసూయో మహాక్రతుః॥ 1-1-151(151)
సునయాద్వాసుదేవస్య భీమార్జునబలేన చ।
ఘాతయిత్వా జరాసంధం చైద్యం చ బలగర్వితం॥ 1-1-152(152)
దుర్యోధనం సమాగచ్ఛన్నర్హణాని తతస్తతః।
మణికాంచనరత్నాని గోహస్త్యశ్వధనాని చ॥ 1-1-153(153)
విచిత్రాణి చ వాసాంసి ప్రావారావరణాని చ।
కంబలాజినరత్నాని రాంకవాస్తరణాని చ॥ 1-1-154(154)
సమృద్ధాం తాం తథా దృష్ట్వా పాండవానాం తదా శ్రియం।
ఈర్ష్యాసముత్థః సుమహాంస్తస్య మన్యురజాయత॥ 1-1-155(155)
విమానప్రతిమాం తత్ర మయేన సుకృతాం సభాం।
పాండవానాముపహృతాం స దృష్ట్వా పర్యతప్యత॥ 1-1-156(156)
తత్రావహసితశ్చాసీత్ప్రస్కందన్నివ సంభ్రమాత్।
ప్రత్యక్షం వాసుదేవస్య భీమేనానభిజాతవత్॥ 1-1-157(157)
స భోగాన్వివిధాన్భుంజన్రత్నాని వివిధాని చ।
కథితో ధృతరాష్ట్రస్య వివర్ణో హరిణః కృశః॥ 1-1-158(158)
అన్వజానాత్తతో ద్యూతం ధృతరాష్ట్రః సుతప్రియః।
తచ్ఛ్రుత్వా వాసుదేవస్య కోపః సమభవన్మహాన్॥ 1-1-159(159)
నాతిప్రీతమనాశ్చాసీద్వివాదాంశ్చాన్వమోదత।
ద్యూతాదీననయాన్ఘోరాన్వివిధాంశ్చాప్యుపైక్షత॥ 1-1-160(160)
నిరస్య విదురం భీష్మం ద్రోణం శారద్వతం కృపం।
విగ్రహే తుములే తస్మిందహన్క్షత్రం పరస్పరం॥ 1-1-161(161)
జయత్సు పాండుపుత్రేషు శ్రుత్వా సుమహదప్రియం।
దుర్యోధనమతం జ్ఞాత్వా కర్ణస్య శకునేస్తథా॥ 1-1-162(162)
ధృతరాష్ట్రశ్చిరం ధ్యాత్వా సంజయం వాక్యమబ్రవీత్।
శృణు సంజయ సర్వం మే నచాసూయితుమర్హసి॥ 1-1-163(163)
శ్రుతవానసి మేధావీ బుద్ధిమాన్ప్రాజ్ఞసంమతః।
న విగ్రహే మమ మతిర్న చ ప్రీయే కులక్షయే॥ 1-1-164(164)
న మే విశేషః పుత్రేషు స్వేషు పాండుసుతేషు వా।
వృద్ధం మామభ్యసూయంతి పుత్రా మన్యుపరాయణాః॥ 1-1-165(165)
అహం త్వచక్షుః కార్పణ్యాత్పుత్రప్రీత్యా సహామి తత్।
ముహ్యంతం చానుముహ్యామి దుర్యోధనమచేతనం॥ 1-1-166(166)
రాజసూయే శ్రియం దృష్ట్వా పాండవస్య మహౌజసః।
తచ్చావహసనం ప్రాప్య సభారోహణదర్శనే॥ 1-1-167(167)
అమర్షితః స్వయం జేతుమశక్తః పాండవాన్రణే।
నిరుత్సాహశ్చ సంప్రాప్తుం సుశ్రియం క్షత్రియోఽపి సన్॥ 1-1-168(168)
గాంధారరాజసహితశ్ఛద్మద్యూతమమంత్రయత్।
తత్ర యద్యద్యథా జ్ఞాతం మయాం సంజయ తచ్ఛృణు॥ 1-1-169(169)
శ్రుత్వా తు మమ వాక్యాని బుద్ధియుక్తాని తత్త్వతః।
తతో జ్ఞాస్యసి మాం సౌతే ప్రజ్ఞాటచక్షుషమిత్యుత॥ 1-1-170(170)
యదాఽశ్రౌషం ధనురాయంయ చిత్రం
విద్ధం లక్ష్యం పాతితం వై పృథివ్యాం।
కృష్ణాం హృతాం ప్రేక్షతాం సర్వరాజ్ఞాం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-171(171)
యదాఽశ్రౌషం ద్వారకాయాం సుభద్రాం
ప్రసహ్యోఢాం మాధవీమర్జునేన।
ఇంద్రప్రస్థం వృష్ణివీరౌ చ యాతౌ
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-172(172)
యదాఽశ్రౌషం దేవరాజం ప్రవృష్టం
శరైర్దివ్యైర్వారితం చార్జునేన।
అగ్నిం తథా తర్పితం ఖాండవే చ
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-173(173)
యదాఽశ్రౌషం జాతుషాద్వేశ్మనస్తా-
న్ముక్తాన్పార్థాన్పంచ కుంత్యా సమేతాన్।
యుక్తం చైషాం విదురం స్వార్థసిద్ధ్యై
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-174(174)
యదాఽశ్రౌషం ద్రౌపదీం రంగమధ్యే
లక్ష్యం భిత్త్వా నిర్జితామర్జునేన।
శూరాన్పంచాలాన్పాండవేయాంశ్చ యుక్తాం-
స్తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-175(175)
యదాఽశ్రౌషం మాగధానాం వరిష్ఠం
జరాసంధం క్ష్వమధ్యే జ్వలంతం।
దోర్భ్యాం హతం భీమసేనేన గత్వా
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-176(176)
యదాఽశ్రౌషం దిగ్జయే పాండుపుత్రై-
ర్వశీకృతాన్భూమిపాలాన్ప్రసహ్య।
మహాక్రతుం రాజసూయం కృతం చ
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-177(177)
యదాఽశ్రౌషం ద్రౌపదీమశ్రుకంఠీం
సభాం నీతాం దుఃఖితామేకవస్త్రాం।
రజస్వలాం నాథవతీమనాథవ-
త్తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-178(178)
యదాఽశ్రౌషం వాససాం తత్ర రాశిం
సమాక్షిపత్కితవో మందబుద్ధిః।
దుఃశాసనో గతవాన్నైవం చాంతం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-179(179)
యదాఽశ్రౌషం హృతరాజ్యం యుధిష్ఠిరం
పరాజితం సౌబలేనాక్షవత్యాం।
అన్వాగతం భ్రాతృభిరప్రమేయై-
స్తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-180(180)
యదాశ్రౌషం వివిధాస్తత్ర చేష్టా
ధర్మాత్మనాం ప్రస్థితానాం వనాయ।
జ్యేష్ఠప్రీత్యా క్లిశ్యతాం పాండవానాం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-181(181)
యదాఽశ్రౌషం స్నాతకానాం సహస్రై-
రన్వాగతం ధర్మరాజం వనస్థం।
భిక్షాభుజాం బ్రాహ్మణానాం మహాత్మనాం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-182(182)
`యదాఽశ్రౌషం వనవాసేన పార్థా-
న్సమాగతాన్మహర్షిభిః పురాణైః।
ఉపాస్యమానాన్సగణైర్జాతసఖ్యాం-
స్తదా నాశంసే విజయాయ సంజర్య॥' 1-1-184(183)
యదాశ్రౌషం త్రిదివస్థం ధనంజయం
శక్రాత్సాక్షాద్దివ్యమస్త్రం యథావత్।
అధీయానం శంసితం సత్యసంధం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-185(184)
యదాఽశ్రోషం కాలకేయాస్తతస్తే
పౌలోమానో వరదానాచ్చ దృప్తాః।
దేవైరజేయా నిర్జితాశ్చార్జునేన
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-186(185)
యదాఽశ్రౌషమసురాణాం వధార్థే
కిరీటినం యాంతమమిత్రకర్శనం।
కృతార్థం చాప్యాగతం శక్రలోకా-
త్తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-187(186)
`యదాఽశ్రౌషం తీర్థయాత్రాప్రవృత్తం
పాండోః సుతం సహితం లోమశేన।
బృహదశ్వాదక్షహృదయం చ ప్రాప్తం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥' 1-1-188(187)
యదాఽశ్రౌషం వైశ్రవణేన సార్ధం
సమాగతం భీమన్యాంశ్చ పార్థాన్।
తస్మిందేశే మానుషాణామగంయే
తదా నాశంసి విజయాయ సంజయా॥ 1-1-189(188)
యదాఽశ్రౌషం ఘోషయాత్రాగతానాం
బంధం గంధర్వైర్మోక్షణం చార్జునేన।
స్వేషాం సుతానాం కర్ణబుద్ధౌ రతానాం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-190(189)
యదాఽశ్రౌషం యక్షరూపేణ ధర్మం
సమాగతం ధర్మరాజేన సూత।
ప్రశ్నాన్కాంశ్చిద్విబ్రువాణం చ సంయక్
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-191(190)
యదాఽశ్రౌషం న విదుర్మామకాస్తాన్
ప్రచ్ఛన్నరూపాన్వసతః పాండవేయాన్।
విరాటరాష్ట్రే సహ కృష్ణయా చ
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-192(191)
`యదాఽశ్రౌషం కీచకానాం వరిష్ఠం
నిషూదితం భ్రాతృశతేన సార్ధం।
ద్రౌపద్యర్థే భీమసేనేన సంఖ్యే
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥' 1-1-193(192)
యదాఽశ్రౌషం మామకానాం వరిష్ఠా-
ంధనంజయేనైకరథేన భగ్నాన్।
విరాటరాష్ట్రే వసతా మహాత్మనా
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-194(193)
యదాఽశ్రౌషం సత్కృతం మత్స్యరాజ్ఞా
సుతాం దత్తాముత్తరామర్జునాయ।
తాం చార్జునః ప్రత్యగృహ్ణాత్సుతార్థే
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-195(194)
యదాఽశ్రౌషం నిర్జితస్యాధనస్య
ప్రవ్రాజితస్య స్వజనాత్ప్రచ్యుతస్య।
అక్షౌహిణీః సప్త యుధిష్ఠిరస్య
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 196 ॥ 1-1-196(195)
యదాఽశ్రౌషం మాధవం వాసుదేవం
సర్వాత్మనా పాండవార్థే నివిష్టం।
యస్యేమాం గాం విక్రమమేకమాహు-
స్తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-197(196)
యదాఽశ్రౌషం నరనారాయణౌ తౌ
కృష్ణార్జునౌ వదతో నారదస్య।
అహం ద్రష్టా బ్రహ్మలోకే చ సంయక్
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-198(197)
యదాఽశ్రౌషం లోకహితాయ కృష్ణం
శమార్థినముపయాతం కురూణాం।
శమం కుర్వాణమకృతార్థం చ యాతం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 199 ॥ 1-1-199(198)
యదాఽశ్రౌషం కర్ణదుర్యోధనాభ్యాం
బుద్ధిం కృతాం నిగ్రహే కేశవస్య।
తం చాత్మానం బహుధా దర్శయానం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-200(199)
యదాఽశ్రౌషం వాసుదేవే ప్రయాతే
రథస్యైకామగ్రతస్తిష్ఠమానాం।
ఆర్తాం పృథాం సాంత్వితాం కేశవేన
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-201(200)
యదాఽశ్రౌషం మంత్రిణం వాసుదేవం
తథా భీష్మం శాంతనవం చ తేషాం।
భారద్వాజం చాశిషోఽనుబ్రువాణం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-202(201)
యదా కర్ణో భీష్మమువాచ వాక్యం
నాహం యోత్స్యే యుధ్యమానే త్వయీతి।
హిత్వా సేనామపచక్రామ చాపి
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-203(202)
యదాఽశ్రౌషం వాసుదేవార్జునౌ తౌ
తథా ధనుర్గాండివమప్రమేయం।
త్రీణ్యుగ్రవీర్యాణి సమాగతాని
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-204(203)
యదాఽశ్రౌషం కశ్లలేనాభిపన్నే
రథోపస్థే సీదమానేఽర్జునే వై।
కృష్ణం లోకాందర్శయానం శరీరే
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-205(204)
యదాఽశ్రౌషం భీష్మమిత్రకర్శనం
నిఘ్నంతమాజావయుతం రథానాం।
నైషాం కశ్చిద్వధ్యతే ఖ్యాతరూప-
స్తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-206(205)
యదాఽశ్రౌషం చాపగేయేన సంఖ్యే
స్వయం మృత్యుం విహితం ధార్మికేణ।
తచ్చాకార్షుః పాండవేయాః ప్రహృష్టా-
స్తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-207(206)
యదాఽశ్రౌషం భీష్మమత్యంతశూరం
హతం పార్థేనాహవేష్వప్రధృష్యం।
శిఖండినం పురతః స్థాపయిత్వా
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-208(207)
యదాఽశ్రౌషం శరతల్పే శయానం
వృద్ధం వీరం సాదితం చిత్రపుంఖైః।
భీష్మం కృత్వా సోమకానల్పశేషాం-
స్తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-209(208)
యదాఽశ్రౌషం శాంతనవే శయానే
పానీయార్థే చోదితేనార్జునేన।
భూమిం భిత్త్వా తర్పితం తత్ర భీష్మం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-210(209)
యదాశ్రౌషం శుక్రసూర్యౌ చ యుక్తౌ
కౌంతేయానామనులోమౌ జయాయ।
నిత్యం చాస్మాఞ్శ్వాపదా భీషయంతి
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-211(210)
యదా ద్రోణో వివిధానస్త్రమార్గా-
న్నిదర్శయన్సమరే చిత్రయోధీ।
న పాండవాఞ్శ్రేష్ఠతరాన్నిహంతి
తదా నాశంసే విజయాయం సంజయ॥ 1-1-212(211)
యదాఽశ్రౌషం చాస్మదీయాన్మహారథా-
న్వ్యవస్థితానర్జునస్యాంతకాయ।
సంశప్తకాన్నిహతానర్జునేన
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-213(212)
యదాఽశ్రౌషం వ్యూహమభేద్యమన్యై-
ర్భారద్వాజేనాత్తశస్త్రేణ గుప్తం।
భిత్త్వా సౌభద్రం వీరమేకం ప్రవిష్టం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-214(213)
యదాఽభిమన్యుం పరివార్య బాలం
సర్వే హత్త్వా హృష్టరూపా బభూవుః।
మహారథాః పార్థమశక్నువంత-
స్తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-215(214)
యదాఽశ్రౌషమభిమన్యుం నిహత్య
హర్షాన్మూఢాన్క్రోశతో ధార్తరాష్ట్రాన్।
క్రోధాదుక్తం సైంధవే చార్జునేన
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-216(215)
యదాఽశ్రౌషం సైంధవార్థే ప్రతిజ్ఞాం
ప్రతిజ్ఞాతాం తద్వధాయార్జునేన।
సత్యాం తీర్ణాం శత్రుమధ్యే చ తేన
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-217(216)
యదాఽశ్రౌషం శ్రాంతహయే ధనంజయే
ముక్త్వా హయాన్పాయయిత్వోపవృత్తాన్।
పునర్యుక్త్వా వాసుదేవం ప్రయాతం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-218(217)
యదాఽశ్రౌషం వాహనేష్వక్షమేషు
రథోపస్థే తిష్ఠతా పాండవేన।
సర్వాన్యోధాన్వారితానర్జునేన
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-219(218)
యదాఽశ్రౌషం నాగబలైః సుదుఃసహం
ద్రోణానీకం యుయుధానం ప్రమథ్య।
యాతం వార్ష్ణేయం యత్ర తౌ కృష్ణపార్థౌ
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-220(219)
యదాఽశ్రౌషం కర్ణమాసాద్య ముక్తం
వధాద్భీమం కుత్సయిత్వా వచోభిః।
ధనుష్కోట్యాఽఽతుద్య కర్ణేన వీరం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-221(220)
యదా ద్రోణః కృతవర్మా కృపశ్చ
కర్ణో ద్రౌణిర్మద్రరాజశ్చ శూరః।
అమర్షయన్సైంధవం వధ్యమానం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-222(221)
యదాఽశ్రౌషం దేవరాజేన దత్తాం
దివ్యాం శక్తిం వ్యంసితాం మాధవేన।
ఘటోత్కచే రాక్షసే ఘోరరూపే
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-223(222)
యదాఽశ్రౌషం కర్ణఘటోత్కచాభ్యాం
యుద్ధే ముక్తాం సూతపుత్రేణ శక్తిం।
యయా వధ్యః సమరే సవ్యసాచీ
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-224(223)
యదాఽశ్రౌషం ద్రోణమాచార్యమేకం
ధృష్టద్యుంనేనాభ్యతిక్రంయ ధర్మం।
రథోపస్థే ప్రాయగతం విశస్తం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-225(224)
యదాఽశ్రౌషం ద్రౌణినా ద్వైరథస్థం
మాద్రీసుతం నకులం లోకమధ్యే।
సమం యుద్ధే మండలేభ్యశ్చరంతం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-226(225)
యదా ద్రోణే నిహతే ద్రోణపుత్రో
నారాయణం దివ్యమస్త్రం వికుర్వన్।
నైషామంతం గతవాన్పాండవానాం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-227(226)
యదాఽశ్రౌషం భీమసేనేన పీతం
రక్తం భ్రాతుర్యుధి దుఃశాసనస్య।
నివారితం నాన్యతమేన భీమం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-228(227)
యదాఽశ్రౌషం కర్ణమత్యంతశూరం
హతం పార్థేనాహవేష్వప్రధృష్యం।
తస్మిన్భ్రాతృణాం విగ్రహే దేవగుహ్యే
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-229(228)
యదాఽశ్రౌషం ద్రోణపుత్రం చ శూరం
దుఃశాసనం కృతవర్మాణముగ్రం।
యుధిష్ఠిరం ధర్మరాజం జయంతం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-230(229)
యదాఽశ్రౌషం నిహతం మద్రరాజం
రణే శూరం ధర్మరాజేన సూత।
సదా సంగ్రామే స్ప్రధతే యస్తు కృష్ణం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-231(230)
యదాఽశ్రౌషం కలహద్యూతమూలం
మాయాబలం సౌబలం పాండవేన।
హతం సంగ్రామే సహదేవేన పాపం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-232(231)
యదాఽశ్రౌషం శ్రాంతమేకం శయానం
హ్రదం గత్వా స్తంభయిత్వా తదంభః।
దుర్యోధనం విరథం భగ్నశక్తిం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-233(232)
యదాఽశ్రౌషం పాండవాంస్తిష్ఠమానాన్
గత్వా హ్రదే వాసుదేవేన సార్ధం।
అమర్షణం ధర్షయతః సుతం మే
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-234(233)
యదాఽశ్రౌషం వివిధాంశ్చిత్రమార్గాన్
గదాయుద్ధే మండలశశ్చరంతం।
మిథ్యా హతం వాసుదేవస్య బుద్ధ్యా
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-235(234)
యదాఽశ్రౌషం ద్రోణపుత్రాదిభిస్తై-
ర్హతాన్పంచాలాంద్రౌపదేయాంశ్చ సుప్తాన్।
కృతం బీభత్సమయశస్యం చ కర్మ
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-236(235)
యదాఽశ్రౌషం భీమసేనానుయాతే-
నాశ్వత్థాంనా పరమాస్త్రం ప్రయుక్తం।
క్రుద్ధేనైషీకమవధీద్యేన గర్భం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-237(236)
యదాఽశ్రౌషం బ్రహ్మశిరోఽర్జునేన
స్వస్తీత్యుక్త్వాఽస్త్రమస్త్రేణ శాంతం।
అశ్వత్థాంనా మణిరత్నం చ దత్తం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-238(237)
యదాఽశ్రౌషం ద్రోణపుత్రేణ గర్భే
వైరాట్యా వై పాత్యమానే మహాస్త్రైః।
సంజీవయామీతి హరేః ప్రతిజ్ఞాం
తదా నాశంసే విజయాయ సంజయ॥ 1-1-239(238)
ద్వైపాయనః కేశవో ద్రోణపుత్రం
పరస్పేరణాభిశాపైః శశాప।
బుద్ధ్వా చాహం బుద్ధిహీనోఽద్య సూత
సంతప్యే వై పుత్రపౌత్రైశ్చ హీనః॥ 1-1-240(239)
శోచ్యా గాంధారీ పుత్రపౌత్రైర్విహీనా
తథా వధ్వా పితృభిర్భ్రాతృభిశ్చ।
కృతం కార్యం దుష్కరం పాండవేయైః
ప్రాప్తం రాజ్యమసపత్నం పునస్తైః॥ 1-1-241(240)
కష్టం యుద్ధే దశ శేషాః శ్రుతా మే
త్రయోఽస్మాకం పాండవానాం చ సప్త।
ద్వ్యూనా వింశతిరాహతాఽక్షౌహిణీనాం
తస్మిన్సంగ్రామే భైరవే క్షత్రియాణాం॥ 1-1-242(241)
తమస్త్వతీవ విస్తీర్ణం మోహ ఆవిశతీవ మాం।
సంజ్ఞాం నోపలభే సూత మనో విహ్వలతీవ మే॥ 1-1-243(242)
సౌతిరువాచ। 1-1-244x(6)
ఇత్యుక్త్వా ధృతరాష్ట్రోఽథ విలప్య బహు దుఃఖితః।
మూర్చ్ఛితః పునరాశ్వస్తః సంజయం వాక్యమబ్రవీత్॥ 1-1-244(243)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 1-1-245x(7)
సంజయైవం గతే ప్రాణాంస్త్యక్తుమిచ్ఛామి మా చిరం।
స్తోకం హ్యపి న పశ్యామి ఫలం జీవితధారణే॥ 1-1-245(244)
సౌతిరువాచ। 1-1-246x(8)
తం తథా వాదినం దీనం విలపంతం మహీపతిం।
నిఃశ్వసంతం యథా నాగం ముహ్యమానం పునః పునః॥ 1-1-246(245)
గావల్గణిరిదం ధీమాన్మహార్థం వాక్యమబ్రవీత్। 1-1-247(246)
సంజయ ఉవాచ।
శ్రుతవానసి వై రాజన్మహోత్సాహాన్మహాబలాన్॥ 1-1-247x(9)
ద్వైపాయనస్య వదతో నారదస్య చ ధీమతః।
మహత్సు రాజవంశేషు గుణైః సముదితేషు చ॥ 1-1-248(247)
జాతాందివ్యాస్త్రవిదుషః శక్రప్రతిమతేజసః।
ధర్మేణ పృథివీం జిత్వా యజ్ఞైరిష్ట్వాప్తదక్షిణైః॥ 1-1-249(248)
అస్మిఁల్లోకే యశః ప్రాప్య తతః కాలవశం గతాన్।
శైబ్యం మహారథం వీరం సృంజయం జయతాం వరం॥ 1-1-250(249)
సుహోత్రం రంతిదేవం చ కాక్షీవంతమతౌశిజం।
బాహ్లీకం దమనం చైద్యం శర్యాతిమజితం నలం॥ 1-1-251(250)
విశ్వామిత్రమమిత్రఘ్నమంబరీషం మహాబలం।
మరుత్తం మనుమిక్ష్వాకుం గయం భరతమేవ చ॥ 1-1-252(251)
రామం దాశరథిం చైవ శశబిందుం భగీరథం।
కృతవీర్యం మహాభాగం తథైవ జనమేజయం॥ 1-1-253(252)
యయాతిం శుభకర్మాణం దేవైర్యో యాజితః స్వయం।
`చైత్యయూపాంకితా భూమిర్యస్యేయం సవనాకరా॥ 1-1-254(253)
ఇతి రాజ్ఞాం చతుర్వింశన్నారదేన సురర్షిణా।
పుత్రశోకాభితప్తాయ పురా శ్వైత్యాయ కీర్తితం॥ 1-1-255(254)
తేభ్యశ్చాన్యే గతాః పూర్వం రాజానో బలవత్తరాః।
మహారథా మహాత్మానః సర్వైః సముదితా గుణైః॥ 1-1-256(255)
పూరుః కురుర్యదుః శూరో విష్వగశ్వో మహాద్యుతిః।
అణుహో యువనాశ్వశ్చ కకుత్స్థో విక్రమీ రఘుః॥ 1-1-257(256)
విజయో వీతిహోత్రోఽహ్గో భవః శ్వేతో బృహద్గురుః।
ఉశీనరః శతరథః కంకో దులిదుహో ద్రుమః॥ 1-1-258(257)
దంభోద్భవః పరో వేనః సగరః సంకృతిర్నిమిః।
అజేయః పరశుః పుండ్రః శంభుర్దేవావృధోఽనఘః॥ 1-1-259(258)
దేవాహ్వయః సుప్రతిమః సుప్రతీకో బృహద్రథః।
మహోత్సాహో వినీతాత్మా సుక్రతుర్నైషధో నలః॥ 1-1-260(259)
సత్యవ్రతః శాంతభయః సుమిత్రః సుబలః ప్రభుః।
జానుజంఘోఽనరణ్యోఽర్కః ప్రియభృత్యః శుచివ్రతః॥ 1-1-261(260)
బలబంధుర్నిరామర్దః కేతుశృంగో బృహద్బలః।
ధృష్టకేతుర్బృహత్కేతుర్దీప్తకేతుర్నిరామయః॥ 1-1-262(261)
అవిక్షిచ్చపలో ధూర్తః కృతబంధుర్దృఢేషుధిః।
మహాపురాణసంభావ్యః ప్రత్యంగః పరహా శ్రుతిః॥ 1-1-263(262)
ఏతే చాన్యే చ రాజానః శతశోఽథ సహస్రశః।
శ్రూయంతే శతశశ్చాన్యే సంఖ్యాతాశ్చైవ పద్మశః॥ 1-1-264(263)
హిత్వా సువిపులాన్భోగాన్బుద్ధిమంతో మహాబలాః।
రాజానో నిధనం ప్రాప్తాస్తవ పుత్రైర్మహత్తరః॥ 1-1-265(264)
యేషాం దివ్యాని కర్మాణి విక్రమస్త్యాగ ఏవ చ।
మాహాత్ంయమపి చాస్తిక్యం సత్యం శౌచం దయాఽర్జవం॥ 1-1-266(265)
విద్వద్భిః కథ్యతే లోకే పురాణైః కవిసత్తమైః।
సర్వర్ద్ధిగుణసంపన్నాస్తే చాపి నిధనం గతాః॥ 1-1-267(266)
తవ పుత్రా దురాత్మానః ప్రతప్తాశ్చైవ మన్యునా।
లుబ్ధా దుర్వృత్తభూయిష్ఠా న తాంఛోచితుమర్హసి॥ 1-1-268(267)
శ్రుతవానసి మేధావీ బుద్ధిమాన్ప్రాజ్ఞసంమతః।
యేషాం శాస్త్రానుగా బుద్ధిర్న తే ముహ్యంతి భారత॥ 1-1-269(268)
నిగ్రహానుగ్రహౌ చాపి విదితౌ తే నరాధిప।
నాత్యంతమేవానువృత్తిః కార్యా తే పుత్రరక్షణే॥ 1-1-270(269)
భవితవ్యం తథా తచ్చ నానుశోచితుమర్హసి।
దైవం పురుషకారేణ కో నివర్తితుమర్హతి॥ 1-1-271(270)
విధాతృవిహితం మార్గం న కశ్చిదతివర్తతే।
కాలమూలమిదం సర్వం భావాభావౌ సుఖాసుఖే॥ 1-1-272(271)
కాలః సృజతి భూతాని కాలః సంహరతే ప్రజాః।
సంహరంతం ప్రజాః కాలం కాలః శమయతే పునః॥ 1-1-273(272)
కాలో వికురుతే భావాన్సర్వాంల్లోకే శుభాశుభాన్।
కాలః సంక్షిపతే సర్వాః ప్రజా విసృజతే పునః॥ 1-1-274(273)
కాలః సుప్తేషు జాగర్తి కాలో హి దురతిక్రమః।
కాలః సర్వేషు భూతేషు చరత్యవిధతః సమః॥ 1-1-275(274)
అతీతానాగతా భావా యే చ వర్తంతి సాంప్రతం।
తాన్కాలనిర్మితాన్బుద్ధ్వా న సంజ్ఞాం హాతుమర్హసి॥ 1-1-276(275)
సౌతిరువాచ। 1-1-277x(10)
ఇత్యేవం పుత్రశోకార్తం ధృతరాష్ట్రం జనేశ్వరం।
ఆశ్వాస్య స్వస్థమకరోత్సూతో గావల్గణిస్తదా॥ 1-1-277(276)
ధృతరాష్ట్రోఽపి తచ్ఛ్రుత్వా ధృతిమేవ సమాశ్రయత్।
దిష్ట్యేదమాగతమితి మత్త్వా స ప్రాజ్ఞసత్తమః॥ 1-1-278(277)
లోకానాం చ హితార్థాయ కారుణ్యాన్మునిసత్తమః।
అత్రోపనిషదం పుణ్యాం కృష్ణద్వైపాయనోఽబ్రవీత్॥ 1-1-279(278)
విద్వద్భిః కథ్యతే లోకే పురాణే కవిసత్తమైః।
భారతాధ్యయనం పుణ్యమపి పాదమధీయతః।
శ్రద్దధానస్య పూయంతే సర్వపాపాన్యశేషతః॥ 1-1-280(279)
దేవా దేవర్షయో హ్యత్ర తథా బ్రహ్మర్షయోఽమలాః।
కీర్త్యంతే శుమకర్మాణస్తథా యక్షా మహోరగాః॥ 1-1-281(280)
భగవాన్వాసుదేవశ్చ కీర్త్యతేఽత్ర సనాతనః।
స హి సత్యమృతం చైవ పవిత్రం పుణ్యమేవ చ॥ 1-1-282(281)
శాశ్వతం బ్రహ్మ పరమం ధ్రువం జ్యోతిః సనాతనం।
యస్య దివ్యాని కర్మాణి కథంతి మనీషిణః॥ 1-1-283(282)
అసత్సత్సదసచ్చైవ యస్మాద్విశ్వం ప్రవర్తతే।
సంతతిశ్చ ప్రవృత్తిశ్చ జన్మమృత్యుపునర్భవాః॥ 1-1-284(283)
అధ్యాత్మం శ్రూయతేం యత్ర పంచభూతగుణాత్మకం।
అవ్యక్తాది పరం యచ్చ స ఏవ పరిగీయతే॥ 1-1-285(284)
యం ధ్యాయంతి సదా ముక్తా ధ్యానయోగబలాన్వితాః।
ప్రతిబింబమివాదర్శే పశ్యంత్యాత్మన్యవస్థితం॥ 1-1-286(285)
శ్రద్దధానః సదా యుక్తః సదా ధర్మపరాయణః।
ఆసేవన్నిమమధ్యాయం నరః పాపాత్ప్రముచ్యతే॥ 1-1-287(286)
అనుక్రమణికాధ్యాయం భారతస్యేమమాదితః।
ఆస్తికః సతతం శృణ్వన్న కృచ్ఛ్రేష్వవసీదతి॥ 1-1-288(287)
ఉభే సంధ్యే జపన్కించిత్సద్యో ముచ్యేత కిల్బిషాత్।
అనుక్రమణ్యా యావత్స్యాదహ్నారాత్ర్యా చ సంచితం॥ 1-1-289(288)
భారతస్య వపుర్హ్యేతత్సత్యం చామృతమేవ చ।
నవనీతం యథా దధ్నో ద్విపదాం బ్రాహ్మణో యథా॥ 1-1-290(289)
ఆరణ్యకం చ వేదేభ్య ఓషధిభ్యోఽమృతం యథా।
హ్రదానాముదధిః శ్రేష్ఠో గౌర్వరిష్ఠా చతుష్పదాం॥ 1-1-291(290)
యథైతానీతిహాసానాం తథా భారతముచ్యతే।
యశ్చైనం శ్రావయేచ్ఛ్రాద్ధే బ్రాహ్మణాన్పాదమంతతః॥ 1-1-292(291)
అక్షయ్యమన్నపానం వై పితృంస్తస్యోపతిష్ఠతే।
ఇతిహాసపురాణాభ్యాం వేదం సముపబృంహయేత్॥ 1-1-293(292)
బిభేత్యల్పశ్రుతాద్వేదో మామయం ప్రతరిష్యతి।
కార్ష్ణం వేదమిమం విద్వాఞ్శ్రావయిత్వార్థమశ్నుతే॥ 1-1-294(293)
భ్రూణహత్యాదికం చాపి పాపం జహ్యాదసంశయం।
య ఇమం శుచిరధ్యాయం పఠేత్పర్వణి పర్వణి॥ 1-1-295(294)
అధీతం భారతం తేన కృత్స్నం స్యాదితి మే మతిః।
యశ్చైనం శృణుయాన్నిత్యమార్షం శ్రద్ధాసమన్వితః॥ 1-1-296(295)
స దీర్ఘమాయుః కీర్తిం చ స్వర్గతిం చాప్నుయాన్నరః।
ఏకతశ్చతురో వేదా భారతం చైతదేకతః॥ 1-1-297(296)
పురా కిల సురైః సర్వైః సమేత్య తులయా ధృతం।
చతుర్భ్యః సరహస్యేభ్యో వేదేభ్యో హ్యధికం యదా॥ 1-1-298(297)
తదాప్రభృతి లోకేఽస్మిన్మహాభారతముచ్యతే।
మహత్త్వే చ గురుత్వే చ ధ్రియమాణం యతోఽధికం॥ 1-1-299(298)
మహత్త్వాద్భారవత్త్వాచ్చ మహాభారతముచ్యతే।
నిరుక్తమస్య యో వేద సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే॥ 1-1-300(299)
తపో నకల్కోఽధ్యయనం నకల్కః
స్వాభావికో వేదవిధిర్నకల్కః।
ప్రసహ్య విత్తాహరణం నకల్క-
స్తాన్యేవ భావోపహతాని కల్కః॥ 1-1-301(300)
ఇతి శ్రీమన్మాహాభారతే ఆదిపర్వణి అనుక్రమణికాపర్వణి ప్రథమోఽధ్యాయః
॥ 1 ॥ ॥ అనుక్రమణికాపర్వ సమాప్తం ॥
1-1-1 శ్రీలక్ష్మీనృసింహాయ నమః॥
శ్రీహయగ్రీవాయ నమః॥ శ్రీవేదవ్యాసాయ నమః॥
ఇహ ఖలు భగవాన్పారాశర్యః పరమకారుణికో ందమతీననుగ్రహీతుం చతుర్దశవిద్యాస్థానాన్యేకత్ర దిదర్శయిషుర్మహాభారతాఖ్యమితిహాసం ప్రణేష్యన్ప్రారిప్సితస్య నిష్ప్రత్యూహారిపూరణాయ ప్రచయగమనాయ చ మంగలం రచయన్ శిష్యశిక్షాయై లోకరూపేమ నిబఘ్నన్నర్యాత్తత్ర ప్రేక్షావత్ప్రవృత్త్యంగమభిధేయాది దర్శయతి॥ నారాయణమితి॥ నరోత్తమం పురుషోత్తమం నారాయణం నరం దేవీ సరస్వతీం (వ్యాసం) చైవ నమస్కృత్య జయం భారతాఖ్యమితిహాసం ఉదీరయేత్॥
1-1-2 లక్షాలంకారవ్యాఖ్యానరీత్యాయమాద్యః శ్లోకః॥
1-1-3 కతిపయకోశరీత్యాయస్పద్యః॥ 3 ॥
1-1-5 రోమహర్షణపుత్రః రోమాణి హర్షయాంచకే శ్రోతౄణా యః స్వభాషితైః।
కర్మణా ప్రథితస్తేన రోమహర్షణసంజ్ఞయా। ఇతి కౌర్మే నిరుక్తార్థనాంనః పుత్రః।
అగ్రశ్రవాః ఉగ్రస్య నృసింహస్య శ్రవః శ్రవణం యస్య సః। పౌరాణికః పురాణే కృతశ్రమః।
నైమిశారణ్యే వాయవీయే। ఏతన్మనోమయం చక్రం మయా సృష్టం విసృజ్యతే।
యత్రాస్య శీర్యతే నేమిః స దేశస్తపసః శుభః। ఇత్యుక్త్వా సూర్యసంకాశం చక్రం సృష్ట్వా మనోమయం।
ప్రణిపత్య మహాదేవం విససర్జ పితామహః। తేపి హృష్టతరా విప్రాః ప్రణంయ జగతాం ప్రభుం. ప్రయయుస్తస్య చక్రస్య యత్ర నేమిర్వ్యశీర్యత।
తద్వనం తేన విఖ్యాతం నైమిశం మునిపూజితం। ఇతి ఉక్తరూపే। నైమిషేతి పాఠే తు వారాహే।
ఏవం కృత్వా తతో దేవో ముని గౌరముఖం తదా। ఉవాచ నిమిషేణేదం నిహతం దానవం బలం।
అరణ్యేఽస్మింస్తతస్త్వేతన్నైమిషారణ్యసంజ్ఞితం। ఇతి నిర్వచనం ద్రష్టవ్యం। శునకస్య మునేరపత్యం శౌనకః।
కులపతేః। ఏకో దశసహస్రాణి యోఽన్నదానాదినా భరేత్। స వై కులపతిః ఇత్యుక్తలక్షణస్య।
సత్రే యే యజమానాస్తఏవ ఋత్విజో యస్మిన్బహుకర్తృకే క్రతౌ స సత్రసంజ్ఞ తస్మిన్॥
5 ॥ 1-1-7 నైమిశారణ్యవాసినః తాన్సర్వానృషీనువాచేత్యన్వయః॥ 7 ॥
1-1-8 అహం తపోధనాః సికీః సర్వాః కథా వేద జానామి॥ 8 ॥
1-1-11 నిర్దిష్టం ఇహోపవిశ్యతామితి దర్శితం॥ 11 ॥
1-1-12 ప్రస్తావయన్ ఉపోద్ధాతయన్॥ 12 ॥
1-1-13 విహృతః నీతః॥ 13 ॥
1-1-14 తేషాం మునీనాం చాదన్యేషాం రాజాదీనాం చ యాని చరితాని తేషామాశ్రయభూతం। భావితాత్మనాం శోధితచిత్తానాం॥
14 ॥ 1-1-18 సమంతపంచకం సమంతాత్ పంచకం పరశురామకృతహృదపంచకం యస్మింస్తత్। స్యమంతపంచకమిత్యపి పాఠో దృశ్యతే॥
18 ॥ 1-1-21 బ్రవీమి కిమహం ద్విజాః అహం చ పురాణాదిష్వన్యతమం కిం బ్రవీమి తదాజ్ఞాపయతేతి శేషః॥
21 ॥ 1-1-25 సంస్కారోపగతాం పదాదివ్యుత్పత్తిమతీం। బ్రాహ్మో వాచం। బ్రాహ్మీ తు భారతీ భాషేత్యమరః॥
25 ॥ 1-1-28 మంగలాచరణపూర్వకం మునిభిః ప్రార్థితమర్థం వక్తుం ప్రతిజానీతే ఆద్యమిత్యదిచతుర్భిః। హరిం నమస్కృత్య మహర్షేర్మతం ప్రవక్ష్యామీత్యన్వయః। పురుహూతం పురుభిర్బహుభిర్హోతృభిః హూతం ఆహూతం। పురుభిః సామగైః స్తుతం। ఋతం సత్యం। ఏకశ్చాసావక్షరశ్చ తం। ఏకం అద్వితీయం సమాధికరహితమితి వా। అక్షరం నాశరహితం। వ్యఖ్యవ్యక్తం రామకృష్ణాదిరూపేణ దృశ్యం। జ్ఞానానందాదిరూపేణ మందేరదృశ్యం॥
28 ॥ 1-1-30 మంగల్యం మంగలప్రదం॥ 30 ॥
1-1-36 జ్ఞానం జ్ఞానసాధనం ఇదం భారత త్రిషు లోకేషు ప్రతిష్ఠితం॥
36 ॥ 1-1-37 సమయైః సంకేతైః। ఛందోవృత్తైః త్రిష్టుబాదిఛందోంతీతైరింద్రవజ్రాదిభిర్వృత్తైః॥
37 ॥ 1-1-45 యస్మిన్ బ్రహ్మాండే॥
45 ॥ 1-1-52 ప్రతికల్పం సృష్టేః సమాననామరూపత్వమాహ యథేతి॥
52 ॥ 1-1-53 కల్పానామానంత్యమాహ ఏవమితి॥ 53 ॥
1-1-54 ఏవం జడసృష్టిముక్త్వా చేతనసృష్టిమాహ త్రయన్నింశదితి॥ 54 ॥
1-1-61 భూతస్థానాని నృణాం వాసస్థానాని నగరాదీని॥ 61 ॥
1-1-64 ఇహ సర్వమనుకాంతం అనుకమేణ ఉక్తం॥ 64 ॥
1-1-65 సమాసః సంక్షేపః। వ్యాసో విస్తారః॥ 65 ॥
1-1-66 భారతారంభే మతభేదమాహ మన్వాదీతి। మన్వాది మనుర్మంత్రః నారాయణం నమస్కృత్యేతి। ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయేతి వా తదాది। ప్రస్తీకం ఆస్తీకచరితం తదాది। ఉపరిచరో వసుః తచ్చరితాది వా॥ 66 ॥
1-1-67 బహ్వర్థత్వాద్వివిధం సంహితాజ్ఞానం దీపయంతి ప్రకాశయంతి॥
67 ॥ 1-1-69 మహుః సత్యవత్యాః। గాంగేయస్య భీష్మస్య॥ 69 ॥
1-1-70 క్షత్ర భార్యాసు అంబికాదిషు॥ 70 ॥
1-1-71 పరమాం గతిం మృత్యుం॥ 71 ॥
1-1-73 శశాసం త్వమమన్ భారతం శ్రావయేత్యాజ్ఞాపితవాన్॥
73 ॥ 1-1-84 వసోః అపత్యం స్త్రీ వాస్త్రీ తస్యాః అపత్యం వాసవేయో వ్యాసః॥
84 ॥ 1-1-85 కృష్ణో వ్యాసః॥ 85 ॥ 1-1-98 విశేషణే అతిశాయనే॥ 98 ॥
1-1-104 విటంకాః పక్ష్యుపవేశనస్థానాని॥ 104 ॥
1-1-105 సారో మజ్జా॥ 105 ॥
1-1-106 విశ్రామః ఛాయా॥ 106 ॥
1-1-108 ఆశ్రమస్థానసంశ్రయః ఆశ్రమవాసికస్యండిలః। మౌసలశ్రుతిసంక్షేపః మౌసలాదిగ్రంథః శ్రుతిస్థానీయదీర్ఘశాఖాంతః॥
108 ॥ 1-1-112 యతః యత్ర దేశే॥ 112 ॥
1-1-115 అబుద్ధ్వా అర్థమితి శేషః। ఓమిత్యంగీకారే॥
115 ॥ 1-1-116 అంథగ్రంథిం గ్రంథే దుర్భేద్యస్థానం॥ 116 ॥
1-1-131 కృచ్ఛ్రాం ఆపదం వ్యవాయకాలే మరిష్యసీత్యేవం శాపరూపాం। తత్ర ఆపది ఏవం సత్యామపి పార్థానాం పాండవానాం జన్మప్రభృతి ఆచారవిధిక్రమః అభూదితి శేషః॥ 131 ॥
1-1-132 ఆచారవిధిక్రమమేవాహ। మాత్రోరితి। మాత్రోః కుంతీమాద్యోః। ధర్మోపనిషదం ప్రతి ఆపది అపత్యార్థే విశిష్టః పుమాన్ప్రార్థనీయ ఇత్యేవరూపం ధర్మరహస్యం ప్రతి। అభ్యుపపత్తిః అంగీకారః॥ 132 ॥
1-1-137 ధార్తరాష్ట్రాంధృతరాష్ట్రసంబంధిగృహాన్॥ 137 ॥
1-1-142 అంతర్హితానాం భూతానాం నిఃస్వనః పాండుపుత్రా ఏవైతే ఇత్యేవంరూపా అశరీరవాక్॥ 142 ॥
1-1-148 భర్తారం స్వయమేవ వృణుత ఇతి భర్తృస్వయంవరాం॥ 148 ॥
1-1-150 రాజ్ఞో యుధిష్ఠిరస్య॥ 150 ॥
1-1-157 అనభిజాతవత్ గ్రామీణవత్॥ 157 ॥
1-1-160 ధృతరాష్ట్రో యద్వివాదానన్వమోదత యచ్చానయానుపైక్షత తస్మాద్వాసుదేవస్య కోపః సమభవత్॥ 160 ॥
1-1-161 దహన్ అదహత్॥ 161 ॥ 1-1-173 ప్రవృష్టం వర్షణే ప్రవృత్తం॥ 173 ॥
1-1-181 చేష్టాః బాహువీక్షణాద్యాః॥ 181 ॥
1-1-182 స్నాతకానాం సమాపితవిద్యావ్రతానాం బ్రాహ్మణానాం॥ 182 ॥
1-1-185 శంసితం ప్రశస్యం॥ 185 ॥
1-1-197 ఇమాం గాం పృథివీం యస్య వాసుదేవస్య ఏకం విక్రమం పదమాత్రమాహుః॥ 197 ॥
1-1-198 యౌ నరనారాయణౌ బ్రహ్మలోకే అహం ద్రష్టా అద్రాక్షం తౌ కృష్ణార్జునౌ అర్జునకృష్ణౌ ఇతి వదతో నారదస్య నారదాత్॥ 198 ॥
1-1-200 బహుధా విశ్వరూపత్వేన॥ 200 ॥
1-1-202 తేషాం పాండవానాం॥ 202 ॥
1-1-209 సోమకానేవ అల్పశేషాన్కృత్వా॥ 209 ॥
1-1-210 చోదితమర్జునం చ। గాం భిత్త్వాంబో వారుణేనాదదానే ఇతి పాఠాంతరం॥ 210 ॥
1-1-223 వ్యంసితాం వ్యర్థీకృతాం॥ 223 ॥
1-1-237 క్రుద్ధేనైషీకం చావధీద్యన్న గర్భం ఇతి పాఠాంతరం॥
1-1-280 పూయంతే నశ్యంతి॥ 280 ॥
1-1-294 కార్ష్ణం కృష్ణేన వ్యాసేన ప్రోక్తం॥ 294 ॥
1-1-301 నను వేదేభ్యః కథమిదమధికం అత్ర యుద్ధప్రధానానాం కర్మణాం బంధనహేతూనాం కథనాదుపనిషది తావన్మోక్షసాధనానాం ధర్మాణాం బ్రహ్మణశ్చ ప్రతిపాదనాదితి చేత్తత్రాహ। తప ఇతి। తపః కృచ్ఛ్రచాంద్రాయణాది నకల్కః పాపనాశకం। స్వాభావికః స్వస్వవర్ణాశ్రమాదిపురస్కారేణ విహితః। వేదవిధిః వేదోక్తో విధిః సంధ్యోపాసనాదిః। ప్రసహ్య ప్రకర్షేణ సోఢ్వా క్షుధాదిదుఃఖమపి సోఢ్వా। విత్తస్య ఆహరణం శిలోంఛాదినా అర్జనం। తాన్యేవ తపఆదీన్యేవ భావేన ఫలానుసంధానేన ఉపహతాని ప్రతిషిద్ధాని। కల్కః పాపహేతుః। తథాచాత్రాపి మోక్షధర్మాదిషు తత్రతత్ర నిష్కామకర్మణాం ప్రతిపాదనం బ్రహ్మనిరూపణం చాస్త్యేవ। అతో వేదాదప్యుత్తమం భారతం॥ 301 ॥
ఇతి టిప్పణే ప్రథమోఽధ్యాయః॥ 1 ॥
 శ్లోకాలు.jpg "మహాభారతం దాదాపు 1,00,000 (ఒక లక్ష) శ్లోకాలు")
